Bebeklerde Tortikollis (CMT): Yumuşak Yaklaşımla Gevşeme Mümkün mü?

Tortikollis (CMT) Nedir?

Konjenital musküler tortikollis; genellikle doğumdan sonraki ilk haftalarda fark edilen, başın bir tarafa eğildiği (lateral fleksiyon) ve çenenin karşı tarafa döndüğü (rotasyon) bir postür bozukluğudur.

Birçok yerde araştırma yaptığınızda hemen karşınıza çıkan tanım.

Peki her olgu bu kadar ''kitabi'' midir? Aslında içinde çok değişkeni olan bir durum. Kasın yapısına bağlı olarak, bazen de birlikte etkilenim gösterdiği komşu kas gruplarıyla eş zamanlı etkilenimle ilişkili, tek tarafa sadece eğiklik ya da ''baş orta hatta ama bir tarafa döndürmekte zorlanıyor sadece'', diyebileceğimiz tablolarla da karşılaşabiliyoruz.

Zaman zaman klinikte karşılaştığımız ailelerden doktorları ile yürüttükleri tanılama sürecinde de net olamama hali gözlemleyebiliyoruz. Nasıl net olamamak? Tanılama sürecinde kullanılan görüntüleme yöntemlerinde boynun iki tarafı arasında anlamlı fark görünmesede fiziki tablo olarak bu şikayetleri izlemlemeye devam edebiliyoruz.

Bu da ''Belki geçebilir '' o meşhur, '' Bekleyelim '' , yanılsamasına girmemize sebebiyet verebiliyor. Evet belki geçebilir. Peki biz burada ne konuşuyor olacağız? YA GEÇMEZSE?

İşte bu noktada bu konuyu biraz derinlemesine konuşmak gerekiyor.

0-2 Ay: En Değerli Pencere;

Diyelim ki erken dönemdesiniz yani bebeğiniz henüz başını tutma becerisini geliştirmedi 0-2 aylık dönemdesiniz, işte karşılaşmayı en çok umut ettiğim tablo.

Henüz bu kas kendi kuvvetini,( yani başın ağırlığını karşılayabilecek kuvveti) yakalamadı ve germe egzersizlerinize ilerleyen dönemde göstereceği dirençten çok çok daha hafif bir kuvvetle karşı çıkabiliyor.

Böylelikle uygulamalarımızda ki bebeğinizin direnci ve hissettiği rahatsızlık en minimuma iniyor. Bu da bizim bu egzersizleri çok daha soft ve ağrısız uygulayabilmemize olanak sağladığı için tekrar sayısını arttırabilmemizi, verimi ve efektif geri dönüşü daha kısa sürede elde edebilmemizi mümkün kılıyor.

Henüz dönmeleri de keşfetmediğimiz dönemde olduğumuz için gece uyurken her ne kadar bebeğiniz başı ile tek tarafı tercih etmeye çalışsa da , profesyonelinizin kafa eğriliği yaşanmaması adına baş üzerinde yaratmak istediği basınç ile orantılı planladığı, uyku pozisyonunu koruyabilmeniz çok daha kolay. Böylelikle de plagiosefali yani kafa düzleşmesi riskini de elimine etmiş olduk.

Evet bu dönemde buluştuysak eğer sizinle başarı oranımızda çok çok yükseliyor ve gelişim yolculuğumda o çakıl taşı ayağımıza takılmadan çözüme ilerlemiş oluyoruz.

Peki diyelim ki Merve Hanımcım o fırsatı yakalayamadık biz 3-5 ayımıza geldik, henüz hala bebeğimizi ağlama krizlerine sokmadan, canını acıtmadan bunu başarmamız mümkün mü?

Önce cümleyi kurarken bile rahatsızlık duyduğum bir duruma açıklık getirelim.

Ağlama Krizi mi? Lütfen bebeğinize bunu yapmayın, yaptırmayın.

Bazen aileler, bazı destek aldıkları yerlerde, bebeğine iyi geleceğini umut ederek katlanırlar bu ağlama krizlerine.

Hayır, bu hiçbir şekilde bebeğinize iyi gelmez.

Ağlama bir kasılma hali, en basit haliyle bile düşündüğümüzde (işin travmatik boyutunu psikolog arkadaşlarımıza bıraktığımızda dahi ) bu kasılmaya karşı boynun ekstra kasılmasını çözmek mümkün müdür? Evet, literatüre dayalı düşünmeye gerek dahi yok. Mümkün değildir.

Ama madem cümle içerisinde literatür dedik, bakalım o ne der bu konuda ;

Ağrısız, Oyun Temelli Yaklaşımın Nörofizyolojik Gücü

Bilimsel olarak da biliyoruz ki, ağlama veya stres anında vücutta kortizol seviyesi artar. Bu, kas tonusunu geçici olarak yükseltir, özellikle SKM ve trapez gibi boyun kaslarında gerilimi arttırır.

(Kwon et al.,2022)

Bu durumda uygulanan esnetmeler, kas uzunluğunu arttırmak yerine, tam tersi bir koruma refleksini tetikler.

Yani bebeğin ağladığı bir seans, aslında nöromuskuler sistem için bir ''geri adım '' demektir.

Soft yaklaşımın özünde işte bu vardır:

Kas değil, sistem eğitilir.

Kas hafızası değil, hareket hafızası oluşturulur.

Ve hareket hafızası, ancak güvenli bağlanma içinde tekrarlanırsa kalıcı olur.

3-5 Ay Arası: Dönüm Noktası;

Şimdi 3-5 ayımıza geri dönecek olursak; bu aralıktaki her ay ilerleyişimiz kendi özelinde önem taşıyor.

Gelişimsel yolculuk içerisinde , başın kontrolünün gelişmesi, postüral kaslarımızın yerçekimine karşı gelişmeye başlaması, yüz üstü pozisyonu kendi başına deneyimlemek, ilk mobilite deneyimlerimizin başlangıcı, dönmek gibi, ve yavaş yavaş oturmaya gelmek için kaslarımızı, gövde tonusumuzu , postüral tonusumuzu hazırlamak.

Başın eğriliğini konuşurken neden gelişim basmaklarına geçtik diyebilirsiniz. Hayır konu odağımızın ta kendisi burada aslında. Bizlerin, olabildiğince erken dönemde , kafa eriliğini çözmeyi arzu etmemizin en temel sebeplerinden biri gelişimsel gecikmeler yaşamamamıza sebebiyet vermesini engellemek.

Gelişimle Olan Bu Dans: Baş, Gövde ve Denge;

Baş kontrolü, sadece bir hareket beceri değildir. O, bebeğin tüm motor sisteminin orkestrasyonundaki ilk kemandır. Ve tortikollis, o orkestradaki ilk akordu bozulmuş bir keman gibidir.

Ses çıkar ama bize o keyifli, tam notayı vermez.

İşte bu nedenle, boyundaki asimetri yalnızca estetik bir postür farklılığı değildir -- denge, başın orta hatta taşınması, göz ve el koordinasyonunun temeli, hatta oral-motor (beslenme) koordinasyonunun bile merkezinde yer alır.

Kısacası: boyun = sensörimotor gelişimin ana ekseni.

Eğer baş simetrisi gecikirse. bebekler sıklıkla şu küçük ama anlamlı farklılıkları gösterebilir;

• Gövdeyi çevirmekte zorlanma, dönmeye geç kalma, ya da tek taraflı dönme tercihi,

• Oyuncaklara bir taraftan daha çok uzanma,

• Yüzüstü pozisyonda ( Tummy Time ) asimetrik yüklenme, yani tek koluna daha çok yük vermeye çalışma ve dolayısıyla uzun süre bu pozisyonda kalmak istememe,

• Oturma döneminde bir tarafın daha aktif kullanımı,

• Görsel takibin bir yöne kısıtlı olması.

Bunlar tek başına dramatik tablolar değil belki ama uzun vadede asimetrik motor örüntülerin oturmasına ,dolayısıyla da '' denge kontrolü -- el-göz koordinasyonu -- dik oturuş'' zincirinde küçük gecikmelere yol açabiliyor.

Ve evet, bu yüzden ''başın hizası'' konusu sadece başın değil, gelişimsel bütünün meselesi.

Peki 3-5 Ay Arası Ne Yapabiliriz?

Bu dönemde işin anahtarı '' kasın değil, beynin eğitimi.''

Yani artık pasif germelerin ötesinde aktif, oyun temelli stratejiler programa dahil olmalı.

Literatürde de ( APTA CMT CPG, 2024) bu dönem için önerilen yaklaşım;

• Aktif baş çevirme ve karın üstü pozisyonda görsel takip oyunları,

• Yan yatışta sesli uyaranlarla tercih yönünün tersine ilgiyi artırmak,

• Bebeği taşırken zorlandığı yöne dönmesini kolaylaştıran taşıma pozisyonları,

• Ve her şeyden önemlisi, gün içerisine mikro dozlar halinde dağılmış, pediatrik fizyoterapistiniz tarafından sizin özelinde planlanan uygulamalar.

Ev içi uygulamanızda da bir seans ... dakika sürmek zorunda değil. Boşluğu bırakın bebeğiniz tamamlasın.

Her alt değiştirmede, her oyun arasında, her karın üstü zamanı minicik bir fırsat var.

Bu,bebeğe ''zorlamadan,tekrar eden güvenli deneyim'' yaratır--ve nöroplastisite tam da bu şekilde inşa olur.

Küçük Ama Güçlü Gerçek: Erken Başlayanlar Daha Hızlı İlerler

Yapılan 2023 tarihli bir çalışma (Kaplan et al.),

''3 aydan önce terapiye başlayan tortikollis olgularında ortalama terapi süresi 1,5 ay sürerken, 6. aydan sonra başlayanlarda bu süre 5 aya kadar uzuyor.''

Bunun sebebi sadece kasın sertleşmesi değil-- aynı zamanda bebeğin kendi motor kalıplarını artık o asimetriyle öğrenmeye başlamış olmasıdır.

Yani geç kalmak, kası değil, hareket alışkanlığını düzeltmeye çalışmak anlamına geliyor.

Sonuç:Birlikte Büyüyen Sistem

Bebeğinizin başı bir tarafa eğik olabilir.

Ama bu ''bir sorun'' değil, erken dönemde sadece ''bir yönelim''.

Bizim görevimiz bu yönelimi nazikçe merkeze taşımak.

Zorlamadan, korkutmadan, ağlamadan.

Tortikollis ve SKM kas gerginliğinde en etkili yaklaşım;

bilimin önerdiği, bebeğin kabul ettiği ve ebeveynin sürdürebildiği yaklaşımdır.

Ve bu üçlü denge kurulduğunda, çoğu zaman tablo sadece düzelmekle kalmaz--

bebek motor gelişiminde akranlarıyla birlikte, sorunsuz ve kesintisiz bir yolculuğa devam eder.

Sevgilerle...